Aanvullende informatie over gelobde kiezen
Het determineren van gelobde kiezen is niet eenvoudig. Dat komt doordat het emailpatroon op het kauwvlak vanwege slijtage steeds verandert. Bovendien zijn de kiezen van een rund of van een hert niet allemaal precies hetzelfde. Ze variëren meer van elkaar dan bijvoorbeeld de kiezen in een paardenkaak. Die zijn eenvormiger.
Gelobde kiezen zijn dus best lastig
om
te benoemen. Voor wat meer houvast volgt hier een aantal weetjes.
Boven- of onderkaakskies?
Vanaf het kauwvlak gezien is een bovenkaakskies vierkant van vorm. Een onderkaakskies is meer rechthoekig.
|
bovenkaakskies (kauwvlak)
|
|
|
onderkaakskies (kauwvlak)
|
|
Wangzijde of tongzijde?
Van de zijkant gezien loopt het kauwvlak schuin af. Bij bovenkaakskiezen zit de lange kant van de kroon aan de wangzijde, bij onderkaakskiezen aan de tongzijde.
|
de wangzijde van deze bovenkaakskies zit rechts
|
|
|
Slijtage
Anders dan vaak wordt gedacht kunnen de kiezen van planteneters best puntig zijn, met name nauwelijks afgesleten exemplaren (zie onderstaande foto's). Door slijtage raken de punten van de lobben afgeplat. De kroon wordt korter en het emailpatroon van het kauwvlak krijgt een meer open structuur. Dat laatste maakt determinatie van gelobde kiezen lastig. Elke keer als er een laag is afgesleten, ziet het patroon er weer wat anders uit.
Bovenkaakskies rund (kauwvlak) in drie verschillende slijtage-stadia.
Kroonhoogte
Gelobde kiezen kunnen hoogkronig of laagkronig zijn. Runderen, schapen en geiten hebben hoogkronige kiezen. Ze eten hard plantenmateriaal (gras), waardoor hun kiezen behoorlijk afslijten. Het harde email slijt nog het minst. Om de slijtage te ondervangen hebben ze een extra hoge kroon. Herten hebben laagkronige kiezen. Doordat ze meer zachte plantendelen (bladeren) eten slijten hun kiezen niet zo snel af. Een lage kroon volstaat.
|
hoogkronige kies van een huisrund
|
|
|
laagkronige kies van een edelhert
|
|
Drie lobben
Sommige kiezen bestaan niet uit twee, maar uit drie lobben. Bij runderen en herten bijvoorbeeld is de achterste kies in de onderkaak uit drie lobben opgebouwd.
|
melkkies van een schaap / geit (wangzijde)
|
|
|
achterste kies uit de onderkaak van een huisrund (tongzijde)
|
|
terug naar determinatie gelobde kiezen
